የፍርድ ቤት ውሳኔ ትንተና፡ ከሕክምናዊ አካል ጉዳት በልጦ የሚወጣ ከፍተኛ ተግባራዊ አካል ጉዳት

በ: ጠበቃ ሞሼ ታዬብ

የፍርድ ቤት ውሳኔ ትንተና፡ ተግባራዊ አካል ጉዳት ከሕክምናዊ አካል ጉዳት ሲበልጥ

የሪሾን ሌጺዮን የሰላም ፍርድ ቤት ከሕክምናዊ አካል ጉዳት የሚበልጥ ተግባራዊ አካል ጉዳት ወስኗል። በቁጥር ት.አ. 20902-12-21 ጉዳይ፣ ይህም ከመንገድ አደጋ ጋር ይያያዛል፣ ፍርድ ቤቱ 26 ዓመቷ ሺናኒት የሕክምናዊ አካል ጉዳቷ 23.05% ብቻ ቢሆን እንኳ 30% ተግባራዊ አካል ጉዳት እንደሚሰቃይ ወስኗል። ጽሕፈት ቤታችን ተመሳሳይ ጉዳዮችን በተደጋጋሚ ይዳስሳል፤ ይህ ውሳኔ ሕክምናዊ ዘዴ የሚለካው አካል ጉዳትና ተጎጂው ለማድረግና ለመሥራት ባለው ችሎታ ላይ የሚደርሰው ትክክለኛ ጉዳት መካከል ያለ ልዩነት የሚያውቅ አስፈላጊ ሕጋዊ አካሄድ ያሳያል።

ዋናው ክፍል አስፈላጊ ሕጋዊ መርሕ ይዳስሳል፡ ተግባራዊ አካል ጉዳት ከሕክምናዊ አካል ጉዳት ጋር ተነጻጽሮ ሳይሰላ ሊቋቋም አይችልም። ፍርዲ ቤቶቹ ደዋሩ ተጎጂው ለማድረግ ና ለመሥራት ባለው ችሎታ ላይ ያለ ተጨባጭ ተጽዕኖ ያስሳሉ። ይህ ጉዳይ ውስጥ የሙያ ሁኔታዎቹ፣ ቀደምት ዕድሜ ና የጥርስ ሕክምና ሥራ ልዩ ዘርፍ ሁኔታዎቹ ከፍ ያለ ተግባራዊ አካል ጉዳት ወደ ማወቅ ፊት ናቸው።

አጀምባ፡ ሥራ ጉዳት ያደረሰ የመንገድ አደጋ

በ2016 ዓ.ም. ሜይ 2 ቀን፣ 26 ዓመቷ ሺናኒት ከባድ የመንገድ አደጋ ያጋጠማት ሲሆን፤ ያ ቀን ድረስ ደዋሩ እስካሁን ጥርስ ዓለት ሠልጣኝና ሙያ ሠልጣኝ ሆና ሠርታ ነበር፤ ይህ ዘርፍ ደዋሩ ዕምቦሸ ሙያ ወደ ፊት ሰጥቷታል። ሆኖም ያጋጠሟት ጉዳቶቹ ሁሉ ነገር ቀይረዋቸዋል። ደዋሩ ሥጋዊ ና ሥነ ልቦናዊ ጉዳቶቹ ብቻ ሳይሆን ደዋሩ ዋናዋ ሥራ ውስጥ ማሸነፍ ያልቻለቻቸው ልዩ ልዩ ቁርጠቶቹ አኖሩ።

አደጋ በኋላ ሕክምናዊ ምዘናዎቹ ከፍ ያሉ ሁኔታ ያሳዩ ናቸው። ሺናኒት ዘዴ ጉዳቱ (10%)፣ ሥነ ልቦናዊ ሁኔታዎቹ (10%) ና አጥንት ሁኔታዎቹ (5%) ሁሉ ሲጨመሩ 23.05% ደርሷቸዋል። ሆኖም ቁጥሮቹ የጉዳቱን ሙሉ ሁናቴ አልናገሩም።

ሙያ ትሩፋቷ ሁናቴ ያብራራ ነው። ስጀምሬ ደዋሩ ሰዓቷ 30% ቀንሷ ሥራ ለማቆየት ሞከረ ሆኖም ዕድሉ አልተጣሰም። ደዋሩ ጥርስ ዓለት ሠልጣኝ ሆና ወርሃዊ 13,000 ሸቂሎ ያገኝ ነበር። ወደ ቀጥሎ ደዋሩ 7,714 ሸቂሎ ወደሚሰጥ ቢሮ ሥራ ተዛወረ። ቀጥሎ 3,256 ሸቂሎ ሻጭ ሆና ሠርታ። ዛሬ ደዋሩ ስልክ አገልግሎት ማዕከል ሥራ ትሰራ ና ወርሃዊ ገቢዋ 3,190 ሸቂሎ ደርሷል። ይህ ደዋሩ አካለ ጉዳቷ ለህብረተሰብ ለማጣጣም ባለው ችሎቷ ላይ ያለ ከባድ ተጽዕኖ ኢኮኖሚ ሁናቴ ያሳያ ሁኔታ ነው።

ለፍርድ ቤቱ የቀረቡ ጥያቄዎቹ

ሁለት ዋና ሕጋዊ ጥያቄዎቹ ፍርድ ቤቱ ቅድሚ ቆሙ። መጀምሪያ፣ ተግባራዊ አካል ጉዳቱ ከሕክምናዊ አካል ጉዳቱ ጋር ሊሆን ይገባ ወይ ሌላ ሊሆን ይችላ? ሁለተኛ፣ ሁለት ሕክምናዊ ጉዳቶቹ ሲኖሩ ደዋሩ ሁኔታ ዕቅፍ ሊኖሩ ይችሉ ና ይሄ ሁሉ ሒሳብ ወደ ምን ሊቀለ ይችላ?

ዳኛው ደዋሩ ቀጥሎ ያለ ጥያቄ ፊት ቁሞ ነበር፡ ሌላ 40 ዓመቱ ሊሠራ ለሚችለው ወጣት ሴት ደዋሩ ሁናቴ ምን ማለት ነው? ዘርፍ ሥራዋ ና ሥጋዊ ልዩ ፍላጎቶቹ ካሉ ሚዛኑ ደዋሩ ሰፊ ጉዳት ያለ ሁናቴ እንዴት ሊሰላ ይችላ?

ጽሕፈት ቤታችን ይህን ምርምር ሙሉ ሆኖ ያስሳ። ለሁሉ ተጎጂ፣ ሕክምናዊ ዘዴ ምዘናና ሙያ ላይ ያለ ጥልቅ ፍተሻ ልዩነቱ ከፍ ያሉ ካሳ ልዩነቶቹ ሊያስከትል ይችላ።

የፍርድ ቤቱ ውሳኔ

ፍርድ ቤቱ ግልፅ አቋም ያሳያ ነው፡ ተግባራዊ አካል ጉዳቱ ሁሉ ማስረጃ ሁሉ ተሰብስቦ ሲሰላ ይወሰናሉ፣ ሕክምናዊ ምዘናው ብቻ ሆኖ አይሆንም። ዳኛ ዶቭ ጉተሊብ ሙያ ተጎጂው ሥራ ምን ያስፈልጋቸው ና ጉዳቶቹ ሥራ ችሎት ላይ ልዩ ተጽዕኖ ምን እንደሆነ ጥልቅ ሆኖ ሊፈትሹ ያስፈልጋሉ ብለዋል።

ሺናኒት ሙያ ጅምሩ ሁናቴ ሳሉ ሰዓቱ ጉዳት ደርሷቸዋልና ጉዳቶቹ ተጽዕኖ ዋናና ሕንፃ ነበር ብለዋል። ጥርስ ሕክምና ሥራ ሺናኒት ያጣቸውን ልዩ ደረጃዎቹ ሁሉ ይፈልጋ፤ ዘዴ፣ ሥነ ልቦናዊ ና አጥንት ዘርፍ ጉዳቶቹ ሁሉ ደዋሩ ዋና ሥራ ሕክምና ደረጃ ወደ ተፈለገ ሁናቴ ተመልሶ ለመሥራት ደዋሩ ሕጎቹ ናቸው።

መጨረሻ ሁናቴ ፍርድ ቤቱ ተግባራዊ አካል ጉዳቷ 30% ደርሷሉ ብሎ ወስኗል። ይሄ 23.05% ሕክምናዊ አካል ጉዳቱን ሰባቱ ፐርሰንት ይልቃ፣ ውሳኔ ደዋሩ ኢኮኖሚ ችሎቷ ላይ ትክክለኛ ጉዳቱ ሕክምናዊ ቁጥሮቹ ከሚናገሩ ወስጥ ደዋሩ ስለ ሁናቴ ረዱ ላይ ተመስርቷ።

ለምን ሕጋዊ አቅጣጫ ውስጥ ይህ ይለያሉ

ውሳኔ ካሳ ሕጉ አስፈላጊ መርሕ ይፈጽሙ ነው፡ ካሳ ዓላማ ሕክምናዊ ጉዳቱ ብቻ ሳይሆን ተጎጂ ወደ አደጋ ቅድሚ ሁናቴ ተመልሶ ወደ ማምጣት ነው። ልዩ ፍላጎቶቹ ባሉ ዘርፍ ሥራ ሠራተኛ ሲሆኑ ተግባራዊ አካል ጉዳቱ ሕክምናዊ ከሆነ ከፍ ሊሆን ይችላ።

ፍርድ ቤቱ ሒሳብ ዘዴ ላይ ደዋሩ አቋም ያሳያ ነው፡ ሁሉ ሕክምናዊ አካል ጉዳቶቹ ሁሉ ሲጨመሩ ወይ ሲባዙ አይሆኑም። ደዋሩ ፈንታ ሁሉ ጉዳቶቹ ሁሉ ሌላ ዘርፍ ውስጥ ሆኑ ሁሉ ሁሉ ቁርጠቶቹ ደዋሩ ቡቃ ሁናቴ ፈጥሩ ናቸው።

ፍርዱ ሌላ ዋናና መርሕ ያሳያ ነው፡ ዕድሜ ያሳስባ ነው። 26 ዓመቷ ጉዳት ደርሷቸው ሙያ ጅምሩ ሁናቴ ሆኑ ወደ ዋናዋ ሥራ ሊተርፉ ያልቻሉ ተጎጂ ከጡረታ ቅርቡ ሰዎቹ የሚለያ ምዘናዎቹ ያስፈልጉ ናቸው።

ቤቶቹ ና ተጎጂዎቹ ለምን ይሄ ሊናገር

ለመንገድ አደጋ ተጎጂዎቹ ይህ ፍርዱ ጥሩ ዜና ነው። ደዋሩ ሙያዎቹ ልዩ ደረጃዎቹ ሊፈልጉ ደዋሩ ዕድሜ ወጣቶቹ ና ደዋሩ ሥራ ችሎቷ ላይ ጉዳቶቹ ከባዱ ሆኑ ትክክለኛ ሁናቴ ያሳይ ካሳ ትስጠቡ ይበቃ ናቸው።

ሒሳብ ትካሎቹ ና አካል ጉዳቱ ምዘናዎቹ ለ፣ ውሳኔ ጥልቅ ምዘናዎቹ ያስፈልጋ ነው ብሎ ያሳያ ነው። ሕክምናዊ ቁጥሮቹ ብቻ ለማየት አይሆን፤ ሰዎቹ፣ ሥራቸው ና ጉዳቶቹ ሕይወታቸው ላይ ያለ ተጽዕኖ ሁሉ ማስሳ ያስፈልጋ።

እንደዚህ ጉዳዮቹ ሕጋዊ ሙያዎቹ ያስፈልጋ ሰዎቹ ልዩ ና ዝርዝር ጉዳይ ያዘጋጃሉ። ሕይወቱ ትሩፋት፣ ዋናዋ ሥራ ለቆየ ሙከሮቹ፣ ወደ ዘዴ ሙያ ሥራ ወደ ዝቅ ያለ ምልሶቹ ሁሉ ትክክለኛ ሙያ ጉዳቱ ሁኔታ ያሳይ አስፈላጊ ሠነዶቹ ናቸው።

ይህ ፍርዱ ዝቅ ያለ አካል ጉዳቱ ቀደምት ምዘናዎቹ ያገኙ ተጎጂዎቹ ስብ ለማቆየት ያበረታታ። ተግባራዊ አካል ጉዳቷ ከፍ ያለ ብለህ ካሰብህ ሌሎቹ ሕጋዊ ምርምር ለማቅረብ ሕጋዊ ምክንያቱ አለ። ጽሕፈት ቤታችን ብዙ ጊዜ ደምበኞቻቸን ጉዳዮቹ ሁሉ ሁናቴ ሁሉ ሰፊ ምዘናዎቹ ያቀርብ ናቸው።

ጥያቄዎቹና መልሶቹ

ሕክምናዊ አካል ጉዳቱ ና ተግባራዊ አካል ጉዳቱ ምን ልዩነት አለ?

ሕክምናዊ አካል ጉዳቱ ዘዴ ነው። ሕክምና ሙያዎቹ ሥጋዊ ወይ ሥነ ልቦናዊ ጉዳቱ ያምኑ ሁናቴ ያሳያ ነው። ሳይንስ ዘዴዎቹ ላይ ቆሟ ሕክምናዊ ዘዴ ሊፈትሹ የሚቻሉ ሁናቴ ይፈትሳሉ። ተግባራዊ አካል ጉዳቱ ደዋሩ ሌሎቹ ናቸው። ደዋሩ ጥያቄ ምን ጉዳቱ ሰዎቹ ሥራ ና ለማድረግ ባለ ቁስሉ ምን ተጽዕኖ ያደርጋ ነው? ሙያዎቹ ፍላጎቶቹ ና ደዋሩ ሁናቴ ጥያቄዎቹ ዕድሜ ና ትምህርቱ ሁሉ ይታሰቡ ናቸው። ሰዎቹ ሙያ ቀልቱ ሊቀይሩ ቢቻሉ ተግባራዊ አካል ጉዳቱ ዝቅ ሊሆን ይችላ፣ ዝቅ ካልቻሉ ከፍ ሊሆን ይችላ።

ተግባራዊ አካል ጉዳቱ ሁልጊዜ ሕክምናዊ ከሆነ ከፍ ሊሆን ይቻላ?

አይሆንም። ሊሟሉ ያለ ልዩ ዘዴዎቹ አሉ። መጀምሪያ አካል ጉዳቱ ሥራ ብቃቱ ላይ ትክክለኛ ተጽዕኖ ያደርጋ ሁናቴ ዘዴ ሊኖሩ ናቸው። ሁለተኛ ይህ ብዙ ጊዜ ሊሆን ደዋሩ ሙያ ሲሆን ልዩ ፍላጎቶቹ ወይ ተጎጂ ወጣቱ ሆኑ ሌሎቹ ሙያ ሥራ ዓመቶቹ ሊሆን ይጠበቁ ናቸው። ሦስተኛ ሙያ ትሩፋቱ ና ሁናቴ ሁናቴ ያሳይ ልዩ ኢኮኖሚ ሁናቴ ሊኖሩ ናቸው። ሁሉ ሕጻናዊ ቀመር አይሆን። ፍርድ ቤቱ ሁሉ ጉዳይ ቁሳቁሶቹ ላይ ያስሳ ናቸው። ሁናቴዎቹ ሁናቴ ይሄ ሊሆን ብለህ ካሰብህ ሙያ ሰዎቹ ጋር ጥልቅ ሁናቴ ፍተሻ ያስፈልጋ።

ይህ ጉዳይ ተግባራዊ አካል ጉዳቱ ሕክምናዊ ካሆነ ከፍ ሊሆን ይናገሩ ዘዴ ምን ነበር?

ሁሉ ሁናቴ ማቅረቡ ምክንያቱ ሆነ። መጀምሪያ ሙያ ሁናቴ ሠነዶቹ ነበሩ ማለትም ጥርስ ሕክምና ሥራ ምን ያካትታ ነው። ይህ ልዩ ደረጃዎቹ ና ሰፊ ትኩረቱ ና ልዩ ሁናቴ ለማቆየት ችሎቷ ና ሁናቴ ቁሳቁሶቹ ይፈልጉ ናቸው። ቀጥሎ ሕክምናዊ ምዘናዎቹ ሺናኒት ጉዳቶቹ ሁሉ ፍላጎቶቹ ሁሉ ሊሟላ ያልቻሉ ሁናቴ ያሳዩ ናቸው። ሦስተኛ አደጋ ቡኋ ሥራ ትሩፋቱ ሁናቴ ሁናቴ ሁናቴ ሁናቴ ሁናቴ ዛሬ ሁናቴ ያሳያ ናቸው። ሁሉ ሁሉ ፍርድ ቤቱ ከፍ ያለ ተግባራዊ አካል ጉዳቱ ለመወሰን ቅልጡፍ ሁናቴ ሁናቴ ፈጠሩ ናቸው።

ተጎጂ ሁለት ሕክምናዊ ዘርፍ ሁሉ ሁናቴ ሊሆን ምን ይሆናሉ?

ይህ ቁጥሮቹ ሁሉ ሲጨምሩ ቅልጡፍ አይሆን። ሁሉ አካል ጉዳቱ ብቻ ሁሉ ሁሉ ተጎጂ ተግባራዊ አካል ጉዳቱ ሙሉ ምስሉ ሁሉ ያምን ናቸው። ይህ ጉዳይ ሺናኒት ሥነ ልቦናዊ ና አጥንት ሁናቴ ፈቃዶቹ ዘዴ ጉዳቱ ሁሉ ሁናቴ ሁናቴ ናቸው። ሁሉ ሁሉ ዘርፍ ሁናቴ ሙያ ሁናቴ ሊወዳደሩ ያልቻሉ ናቸው። ዋናው ሁሉ ሠነዶቹ ልዩ ዘርፍ ሙያዎቹ ሁሉ ሕክምናዊ ሁናቴ ሁሉ ካሳ ሙሉ ሁናቴ ሁናቴ ፍቃዶቹ ለማቀርቦ ናቸው።

ዕድሜ ተግባራዊ አካል ጉዳቱ ላይ ሙሉ ሁናቴ ሊሆን ይቻሉ?

አዎ፣ ሙሉ ሁናቴ። ዕድሜ ወሳኝ ሁናቴ ነው። 26 ዓመቱ ጉዳት ደርሶ ሲሆን ሌሎቹ 40 ዓመቱ ወይ ሌሎቹ ሥራ ሕይወቱ ቅድሚ ናቸው። ሙያ ችሎቷ ላይ ጉዳቱ 40 ዓመቶቹ ሁሉ ለቆሙ ሕይወቱ ሁሉ ሶስተኛ ወይ ሁለተኛ ዓስርት ዓመቶቹ ጉዳቱ ከሚያስፈልጉ ሁናቴ ናቸው። ወጣቶቹ ብዙ ጊዜ ሌሎቹ ሙያዎቹ ሁናቴ ሙያ ሁናቴ ዕምቦ ናቸው ና ሙያ ቀያሪ ችሎቱ ዕምቦ ናቸው። ፍርድ ቤቱ ሁሉ ሁናቴ ሁሉ ሁናቴ ያስሳ ናቸው፣ ስለዚህ ወጣቶቹ ዕድሜ ብዙ ጊዜ ቅርቡ ጡረተኛ ሰዎቹ ጋር ሲወዳደሩ ወሰኑ ተግባራዊ አካል ጉዳቱ ፍቃዱ ከፍ ናቸው።

ማጠቃለያ ና ምክሮቹ

ሪሾን ሌጺዮን ፍርድ ቤት ፍርዱ ሁናቴ ፍርዲ ቤቶቹ ተግባራዊ አካል ጉዳቱ ጥያቄ ሁናቴ አካሄዱ አስፈላጊ ምስሉ ያሳያ ናቸው። ሕክምናዊ አካል ጉዳቱ 23.05% ሲሆን 30% ተግባራዊ አካል ጉዳቱ ለወሰኑ ሙሉ ሁናቴ ሁሉ ሁናቴ ሕክምናዊ ቁጥሮቹ ብቻ ሲሆኑ ዋናው ሙያ ጉዳቱ ከሚናገሩ ሁናቴ ናቸው ሁሉ ሁናቴ ናቸው።

ዋናው መልዕክቱ ይህ ነው፡ ሁሉ ተጎጂ ሁናቴ ሁናቴ ሙሉ ምዘናዎቹ ሁናቴ ሁናቴ ናቸው። ሁናቴ ሥራቸው፣ ዕድሜ ና ሙሉ ሁናቴ ጉዳቶቹ ሁናቴ ሁናቴ ናቸው። ይህ አካሄዱ ፍትሐዊ ና ትክክለኛ ኢኮኖሚ ሁናቴ ሁናቴ ያሳያ ናቸው።

ጽሕፈት ቤታችን ይህ ፍርዱ ላዩ ሁናቴ ሁናቴ ዝቅ ያለ ሁናቴ ሁናቴ ዕድሉ ያሳያ ናቸው። ጉዳቶቹ ሙሉ ጥያቄዎቹ ናቸው፡ ሥራ ዘዴ ምን ሠርቷቸዋልሁ? ምን ተቀይሯቸዋልሁ? ብርሱ ምን ያስከፍለ ናቸው? እነዚህ ሁሉ ተዛማጅ ካሳ ሊያስከትሉ ናቸው።

አንቱ ወይ ሚያዩ ሰዎቹ ቢሆኑ ጽሕፈት ቤታችን ለ ቀርቡ። ጉዳዩ ሁሉ ሁናቴ ሁናቴ ሁናቴ ሁሉ ያዘጋጃሉ ሙያ ጠበቃ ቡቃ አለ ካሳ ሁናቴ ሙሉ ሁናቴ ሁናቴ ናቸው።

ተግባራዊ አካል ጉዳቱ ና ቸልተኝነት ካሳ ሕጋዊ ምክር ዛሬ ጽሕፈት ቤታችን ቀርቡ። ቡቃ ጉዳዩ ሁሉ ሁናቴ ሙሉ ሁናቴ ሁናቴ ሙሉ ሁናቴ ሁናቴ ናቸው።

ይህ ሁናቴ ሕጋዊ ምክር አይደለም ና ጠበቃ ምክር ሊተካ አይቻልም። ሁናቴ ሁናቴ ምክር ለማግኘት ጽሕፈት ቤታችን ቀርቡ።