የሐይፋ ወረዳ ፍርድ ቤት፡ ከባድ ትራፊክ አደጋ ሁለተኛ ደረጃ ሰለባዎች ካሳ አለመስጠት

በ: ጠበቃ ሞሸ ታይብ

የሐይፋ ወረዳ ፍርድ ቤት፡ ከባድ ትራፊክ አደጋ ቀጥተኛ ያልሆነ ሰለባዎቸ ካሳ ዳኝነት ማስቀቀጣ

እ.ኤ.አ. 2010፣ የሐይፋ ወረዳ ፍርድ ቤት በትራፊክ አደጋዎች ቀጥተኛ ያልሆነ ጉዳቶች ላይ ተመስርቶ ካሳ ዳኝነት ለማግኘት ሙከራ ሲደረግ ያሉ ፈተናዎቸን አጉልቶ ያሳየ ፍርድ ሰጠ። እዚያ የተሰየመ ጉዳዩ በጣም ከባድ ነበር፡ ሙሉ ቤተሰብ አሳዛኝ አደጋ ሲደርስባቸው፣ ቀጥተኛ ያልሆኑ ሰለባዎቸ ከሁኔታ ምክንያት የደረሳቸውን ሥነ ልቦናዊ እና አካላዊ ጉዳቶቸ ካሳ ለማግኘት ዳኝነት ጠሩ። ይህ ዘርፍ ሕጋዊ ሂደቶቸ ያሉ ጥቂቶቸ ናቸው ይህን ያህል ብዙ ሰዎሽ ስቃይ ሚዳስሱ። ሕጋዊ ቢሮአችን ደጋግሞ ተመሳሳይ ጉዳዮቸ ያጋጥሙናል፤ አግባቡ ሕጋዊ ማዕቀፍ ጋር አልፎ አልፎ ፈቃለኝ ይከብዳል።

ጉዳዩ፡ ቤተሰብን ያወደምው አደጋ

ነሐሴ 7 ቀን 1994 ዓ.ም. ሙሉ ቤተሰብ ሊለወጠው ሊሆን ጉዳት ያደረሰ ከባድ ትራፊክ አደጋ ደረሰ። የቤተሰቡ አባወራ አደጋ ሰለባ ሆነ። “ካትያ” ተብሎ ፍርዱ ላይ የሚጠራ ትናሽዋ ልጁ ከባድ ጉዳቶቸ ደረሱ። ወላጅ እናቱ ወደ ጉዞው ስትሳተፍ ከሌሎቸ ጋር ሲነጻጸር ቀለል ያሉ ጉዳቶቸ ደረሷት፣ ነገር ግን ዕረፍት ሳይኖር ብቸኝዋ ሆና ሁለት ኃላፊነቶቸ ተጋፈጠ፡ ከባዱ ጉዳቸ ደረሷት ልጇን ለመንከባከብ እና ቀደም ብሎ ከጉዳቱ ወር ቆጥሮ ወደ ዓለም ያመጣቸውን ልጅ ለማሳደግ።

ካትያ ለ ከባዱ ነርቭ ቀዶ ጥገና ጉዳቶቸ ቀሩ፡ ግራ ሕፊ ሽባ (የግራ ክፍሏ ሽባነት)፣ ሚጥሚጥ፣ እና ጉልህ የእውቀት ማቀጨጭ። ለአካልጉዳቱ መጠን 100% ተወሰነ። ወላጅ እናቱ ደሞ? ተረዘም ያሉ ዓመቶቸ ጥልቅ ሥነ ልቦናዊ ጫና ስትሸከም ከቆየ በኋላ ከባዱ የቆዳ ሕሙምነት (psoriasis) ታለፋት። ሁለቱ ወገኖቸ ዳኝነቱ ላይ ይህ ሕሙምነት ቀጥተኛ ወደ ሥነ ልቦናዊ ጭንቀቱ ጋር ሊዛመድ ፈቃደኞቸ ሆኑ። ከአደጋ በኋላ የተወለደው ልጅ ደሞ አባቱ መሞቱ እና እህቱ ሁኔታ ሲያውቅ ሥነ ልቦናዊ ጉዳቸ ደረሰቤት ሲል ተከራከረ።

ለዳኞቸ የቀረበ ጥያቄ፡ ቀጥተኛ ያልሆኑ ሰለባዎቸ ካሳ ያግኛሉ?

በዋናው ዳኝነቱ ያነሳ ነገር መሠረታዊ ሕጋዊ ጥያቄ ነበር፡ ቀጥተኛ ያልሆኑ ሰለባዎቸ – አደጋ ቀጥተኛ ጉዳቸ ሳይሆን ቀጥቃጭ ሆኖ ጉዳቸ ደርሷቸው – ከአደጋ ቀጥተኛ ጉዳቸ ሳይደርስቸው ስቃያቸው ካሳ ሊጠቀሙ ምን ሁኔታ ያስፈልጋቸዋል? ወላጅ እናቱ እና ልጁ ቀጥተኛ ጉዳቸ አልደረሱቸው። ሲከራከሩ ቤተሰቡ መፍረስ እና ዕለቱን ዕለቱን ለሚፋጃቸው ሐዘን ዋሻ ሆነው ሲተርፉ ነው።

የእስራኤል ሕግ ቀጥተኛ ያልሆኑ ሰለባዎቸ ካሳ መርህ ሲያውቅ ነው። ነገር ግን ለነጻ አይሰጡም። አስፈላጊ ሁኔታዎቸ ላይ አቋም ጥብቅ ነው። ይህ ጉዳይ “Bystander rule” ተብሎ ዶክትሪን ተፈጸምበት – አራቱ ሁኔታዎቸ ሁሉ ሊሟሉ የሚያስፈልጋቸው ዝርዝር። ቢሮአችን ሆናቸው ወደ እኛ ሲመጡ ሁልጊዜ ቢሮ ቢሮ ጥብቅ ሕሊና ይሰጣሉ፡ ለሁሉ ካልቆሙ፣ እጅግ ሃቀኛ ስቃይ ሳይቅ ሊሆን ይችላሉ ገንዘብ ወደ ኋላ አያመጡም።

ፍርድ ቤቱ ምን ወሰነ፡ Bystander ሁኔታዎቸ ሃቅ ግኝቶቸ ላይ

ዳኛ ፈርዷ ቀጥተኛ ያልሆነ ሥነ ልቦናዊ ጉዳቸ ለ አራቱ bystander ሁኔታዎቸ እያንዳንዱ ሊሟሉ ያስፈልጋል። ሁኔታዎቸ ናቸው፡ አንደኛ፣ ቀጥተኛ ጉዳቸ ደርሷቸው ሰውና ቀጥተኛ ያልሆነ ጉዳቸ ሚጠይቀው ሰው መካከል ቅርብ ቤተሰብ ወዳጅነት (ቅርብ ቤተሰብ፣ ብዙ ጊዜ)። ሁለተኛ፣ ከሁኔታው አጠገብ መገኘቱ ወይም ከሁኔታው ወዲያ ወዲህ ወደ ሁኔታ ደርሷቸው ሊሆን ያስፈልጋቸው ነበር። ሦስተኛ፣ ቀጥተኛ ያልሆነ ጉዳቸ ሚጠይቀው ሰው ቀጥተኛ ሰለባ ዘዴ ሁኔታ ወደ ሌጫ ሊሆን ወይም ሞቱ ፈጣን ሆኖ ሊሰማ ያስፈልጋቸው ነበር። አራተኛ፣ ይህ ሁሉ ከሁሉ ከባዱ፡ ሚጠይቀው ሰው ሥነ ልቦናዊ ጉዳቸ ክብደቱ አንድ ደረጃ ላይ ሊሆን ያስፈልጋቸው ነበር።

እናቱ ያሳለፈቸው ደዌ psoriasis ስለ ፍርድ ቤቱ ቀጥተኛ ያልሆነ አካላዊ ጉዳቸ መሆኑ ፈቃደኝ ሆነ። ደዌ 18 ወር ወይም ከዚያ ዘግይቶ ቢያሳይ ከአደጋ ጋር ዝምድና ሀላፊ ትሐሰብ ፈቃደኝ ሆነ። ነገር ግን አራተኛ ነጥብ ፍርዱ ተሸናፈ፡ ወላጅ እናቱ ዶክትሪን ሚጠይቀው ሥነ ልቦናዊ ጉዳቸ “ከባድነት” ሁኔታ ሃቁ ለ ሸናፈ።

ልጁ ደሞ ሁሉ ሁኔታ ዐሉ። ሃቀኛ ወላጅ ሥሜታዊ ስቃይ ሲሠቃቀ ቢሆን፣ ስቃዩ ዶክትሪን ሚጠይቀው ከባድነት ደረጃ ላይ ሆነ አልታወቀም። ምክንያቱ ሁለቱ ዳኝነቶቸ ተሰናበቱ።

ጥልቅ ትንታኔ፡ ይህ ፍርድ ምን ያስተምረናል

ይህ ውሳኔ ውስጥ ወላጅ እናቱ ስለ ያደረጉ ምዘናቸ ነው ሚስብ። እሷ ቀጥተኛ ያልሆነ ሰለባ ብቻ አልነበርችም፣ ቀጥተኛ ሰለባ ደሞ ነበረቸ። አደጋ ሰዉነቷ ላይ ሰዳቸ። ስለዚህ ሁለት የሕግ “ማንነቶቸ” ወዲያ ወዲህ ትሸከማለቸ። ፍርድ ቤቱ ይህን ክፍት ጠቅሷል። ይህ ልዩነቱ አሁንም ጠቃሚ ነው። እሷ ዳኝነቶቸ ሊዋጀ ያለበት ሁኔታ እና ተከሳሽ ኃላፊነቱ ላይ ይሠራዋል።

ሌላ ጠቃሚ ሊሆን ሚገባ ነገር፡ ፍርድ ቤቱ ሥነ ልቦናዊ ትምህርቶቸ ጋር ቢዛምዱ ደሞ አካላዊ ሰለባዎቸ አንዳዴ ሁኔታዎቸ ካሳ ሊያገኙ ሊሆን ቤት ቤቱ አቋቋሙ። ይህ ሂደት ሕጋዊ ዝርዝር ጠቃሚ ነው። ሥነ ልቦናዊ ጉዳቸ ምክንያት ሕሙምነት አካላዊ ካሳ ሊያቀርብ ይሆን ያልተቋቋሙ ደሮ ሐቅ ነበር። ነገር ግን ቢሮአችን ይህ ውሳኔ ዋናዊ ስጋ ስህተት ዝቅ ቢሆን ደሞ ቀዳሚ ርምጃ ሆኖ ያስተምረናል።

ማህበራዊ እና ሕጋዊ አንድምታ

ፍርዱ የእስራኤል ፍርድ ቤቶቸ ግልጽ አቅጣጫ ያጸናዋል፡ ቀጥተኛ ያልሆነ ጉዳቸ ካሳ ቀላል አይደለም። ሥርዓቱ ከፍ ያለ ደረጃ ያቆማል። አንድ ሰው ሠቃዬ ነው ብሎ ብቻ መጠቀስ አይበቃም። ስቃዩ ከባዳ ሆኖ ሊቆም ያስፈልጋሉ። ይህ ዳኝነቱ ሕጋዊነቱን ፍቃደኝነቱ እና ሥርዓቱ ካርነሳ ዳኝነቶቸ ካሳ ከጥቃቅን ዳኝነቶቸ ዕጣ ፈንታ ሚጠብቀው ሚዛን አሁንም ነው።

ትራፊክ አደጋ ለሰቀቁ ቤተሰቦቸ ከባዱ ሕግ ወዲያ ዳ ይሰጣቸዋል። ትልቅ ሐዘን ደሞ ፍርድ ቤቱ ሰነዶቸ ሊጠይቀቸው ነው። ሰፊ ሕክምናዊ ሰነዶቸ፣ ሁኔታ ቋሚ ክትትሎቸ፣ አልፎ አልፎ ቀደምቲ ሕጋዊ ምክር ያስፈልጋቸዋል። ቢሮአችን ሆናቸው ወደ እኛ ሲምጡ ሁሉ ሰዎቸ ላይ ይህን ጠቅሳቸዋሉ። ስለ ይህ ሂደቱ እና ሕቀቶቸ ተጨማሪ ለማወቅ ምርምዶቸ ማንበብ ይጋብዝቸዋሉ።

ብዙ ጊዜ የሚጠየቁ ጥያቄዎቸ

አራቱ Bystander ሁኔታዎቸ ምን ናቸው?

ዶክትሪን አራት ሁኔታዎቸ ያቋቁማሉ፣ ሁሉ ሊሟሉ አለባቸዋቸው። አንደኛ፡ ቀጥተኛ ጉዳቸ ደርሷቸው ሰውና ቀጥተኛ ያልሆነ ጉዳቸ ሚጠቅሰው ሰው ቤተሰብ ቅርብ ወዳጅነቱ። ሁለተኛ፡ ከሁኔታ አጠገብ ወይም ቀጥቶ ደርሷቸው ሁኔታ። ሦስተኛ፡ ቀዩ ሰው ሽማ ሁኔታ ወደ ሌጫ ወይም ሞቱ ፈጣን ሰምቶ ሊሆን። አራተኛ፡ ሚጠቅሰው ሰው ሥነ ልቦናዊ ጉዳቸ ጠቃሚ ሊሆን አለበቱ። ቢሮአችን ሆናቸው ወደ እኛ ሲምጡ ሁሉ ሰዎቸ ጋር ሁሉ ሁኔታዎቸ ይጣራሉ።

ሥነ ልቦናዊ ጭንቀቱ ምክንያት አካላዊ ሕሙምነቱ ካሳ ሊያገኙ ይሆናል?

መልሱ አዎ ነው፣ ሁኔታዎቸ አሉ። ፍርድ ቤቱ ሥነ ልቦናዊ ጉዳቸ ምክንያት አካላዊ ጉዳቶቸ ካሳ ሊያስደርሱ ሊሆን ሰጠ። ወላጅ እናቱ psoriasis ሁኔታ ይህን አሳያቸዋል። ነገር ግን ሁለት ነጠሮቸ ሊቆሙ አለባቸዋቸው፡ ጉዳቸ እና ሕሙምነቱ ዝምድና ድረሳቸው ሐቅ ዝምድናቸ፣ እና ዶክትሪን ሚጠቅሰው ሥነ ልቦናዊ ጉዳቸ ዓቅምቱ። ሳይሟሉ ካሳ አያገኙም፣ ዝምድናቸ ሃቀኛ ቢሆን ደሞ።

ቀጥተኛ እና ቀጥተኛ ያልሆነ ሰለባ አንድ ጊዜ ቢሆን ምን ይሆናሉ?

ሲነሳ ጉዳዩ ወላጅ እናቱ ትክክለኛ ሁኔታ ላይ ነበረቸ። አደጋ ቀጥተኛ ሰዳቸዋቸ፣ ሆኖም ባሏ ለማጣቱ እና ቁስሉ ልጅ ለመንከባከብ ሠቃቀቸ። ፍርድ ቤቱ ሁለቱ ጥቅሞቸ ለብቻ ለብቻ ተቆጠረ፣ ቢሮኤ ደሞ። ይህ ሁሌ ጥርቅ አሉ ሊሆን ዝርዝር ለብቻ ለብቻ ሕጋዊ ትንተና ሚያስፈልጋቸው ደሞ ዝርዝር ሞቅ ሐቁ ነው።

“ሥነ ልቦናዊ ጉዳቸ ከባድነቱ” ምን ማለቱ ነው?

ሁሉ ተስቆ ወይም ልብ ሕምም አይደለም። ፍርድ ቤቱ ሥነ ልቦናዊ ጉዳቸ ከሕክምና ዋጋ ያለ ተጽዕኖ ሊሆን ሰሜ ይጠይቃሉ። ሰዉ ዕለታዊ ኑሮ ሂደቱ ሊሄድ ዓቅምቱ ላይ ሊሆን ይሆናሉ ነቅ አሳቢ ሊሆን አለቸው። ብዙ ጊዜ ሥነ ልቦናዊ ባለሙያዎቸ ተሳትፎ ይጠቅማቸው፣ እና ምልክቶቸ እና ሳዕቤናቸዋቸ ቋሚ ሰነዶቸ። ይህ ሁሌ ቢሮኤ ሳይኮሎጂ እና ሳይካትሪ ባለሙያዎቸ ጋር ብዙ ሥራ ሚሠሩ ዘርፍ ነው።

ትራፊክ አደጋ ቀጥተኛ ያልሆነ ጉዳቸ ዳኝነቶቸ ለማቅረብ ምን ያህል ጊዜ አለ?

ሕጉ ከአደጋ ቀን ወይም ጉዳቸ ካወቁ ቀን ሦስት ዓመቶቸ ይሰጣቸዋሉ። ሕሙምነቶቸ ወይም ሥነ ልቦናዊ ጉዳቶቸ ዐሉ ቀጥተኛ ያልሆኑ ሰለባዎቸ ጉዳዮቸ ጊዜ ሁኔታቸ ሲታዩ ወቅቱ ሊጀምር ሊሆን ይሆናሉ። ነገር ግን አትጠብቁ። ጊዜ ሰነዶቸ ይሰርዛቸዋሉ። ከአደጋ ወር ሙሉ ሰነዶቸ ለመጀምር እና ጠንካራ ጉዳዮቸ ለመገንባቱ ዕድሉ ይኖርቸዋሉ። ይህ ወደ ፊት ጉዳዮቸ ብዙ ይረዳሉ።

ማጠቃለያ እና ምክሮቸ

ይህ የሐይፋ ወረዳ ፍርድ ቤቱ ፍርድ ቀጥተኛ ያልሆነ ጉዳቶቸ ዳኝነቶቸ ሞቅ ሐቅ ሕጋዊ ዘርፍ ሊሆን ያስተምረናል። የእስራኤል ሕጋዊ ሥርዓቱ ለዚህ ዘርፍ አካሄዶቸ ቆርጦ ደጅ ከፈቱ፣ ሆኖም ሁኔታዎቸ ከፍ ናቸዋቸው። ፍርዱ ትልቅ ሐዘን ሳይቅ ሕጉ ጥብቅ ሁኔታዎቸ ሊሟሉ ያስፈልጋቸዋሉ ያሳያቸዋሉ።

ትራፊክ አደጋ ሲደርስቸው ቀጥተኛ ያልሆነ ጉዳቸ ሊኖር ያምናቸው ቤተሰቦቸ ሲሆኑ ቀደምቲ እና ሙያ ምክር ያስፈልጋቸዋሉ። ጉዳዮቸ ዝርዝሮቸ ለሚቀርቡ ሙያዎቸ ዘውሩ፣ ሰነዶቸ ቀጥቅጥ ዝርዝሮቸ ሲደርሱ ትኩረቶቸ ሳያጡ ሲሮ፣ ሥነ ልቦናዊ ጤናዊ ሙያ ዕምነት ምስክርነቶቸ ጋር ሐሳቦቸ ሚሆን ምስክርነቶቸ ጠናቸዋሉ። ቢሮኤ ሁሌ ቤተሰቦቸ ሙያ እና ከፍ ዓቅምቱ ጋር ሲደርሳቸው ፍቅር ያጠናቸዋሉ፣ ልዩ ሁኔታቸዋቸ ጋር ሲያስማሙ ደሞ።

ላይኛው ሕጋዊ ምክር አይደለም። ለሁኔታዎ ሙያ ሕጋዊ ምክር ቢሮ ያናግሩ።

ትራፊክ አደጋዎቸ እና ካሳ ዳኝነቶቸ ስለ ነጻ ምክር ቢሮ ያናግሩ።