አብዮታዊ ፍርድ: የተሰናበተ ሙሽራን ለመንገድ አደጋ ካሳ ዓላማ እንደ ጥንዶ-ጥሪ ተደጋጋሚ አካል አድርጎ መቀበል

በ: አቶ ጠበቃ ሞሸ ታይብ

አብዮታዊ ፍርድ: ለተሰናበቱ ጥንዶች የሕግ ዕውቅና ለካሳ ዓላማ

የመንገድ አደጋዎቹ ብዙ ቤተሰቦቹ ሕይወት ላይ ጥልቅ ዘላቂ ምልክቶቹ ያስቀምጣሉ። ዳኛ ዮራም ብሮዝ ከቤርሻቫ የሰላም ፍርድ ቤት (ጉዳይ ת”א 31013-12-17) ወሳኝ ፍርድ ሰጡ ስለ ካሳ ዘርፍ ችግር ጥያቄ: ሙሽሪቷ ሳይደርሱ ሲሞት ለተሰናበቱ ማን ሕጋዊ ዕውቅና ያስፈልጋቸዋል? እና አንድ ክሲ ላይ ሰይሙ ውግዘቱ ሌሎች ጥያቄዎቹ ላይ ምን ያለ ሚና ይጫወታል?

ጉዳዩ ለፕራጋ ሊደርሱ የታቀዱ ሰርጋቸው ቀናት ቀደም ብሎ በሚያሰቅ አደጋ ፍቅርኛቸው ላጡ ሰውን ይመለከታል። ፍርድ ቤቱ ሕጉ አይኑ ላይ “ጥንድ” ምን ማለት ነው ብሎ ፈጥሮ ጉዳዩን ለማጠናቀቅ አስፈለጋቸው: አንድ ክሲ ላይ ፊርማ ሰይሙ ስምምነቱ ሌሎች ጥያቄዎቹ ያስቆምታቸዋልን?

የጉዳይ ዳሕረዋይ: ያልተጠናቀቀ ሰርግ

መጋቢት 3 ቀን 2017 ዓ.ም. የሚያሰቅ የትራፊክ አደጋ ደርሶ ነበር። ወጣቷ ሴት ጓደኛዋ ጋር ተሳፍሮ ሲሄዱ ሙሽሪቲቱ ሞተች። ሹፌሩ ሙሽራዋ ሲሆን ግንቦት 18 ቀን 2017 ዓ.ም. ፕራጋ ሊሰርጉ ታቅዶ ነበር።

ጥንዶቹ ዳር ደርሰው ሰርጋቸው ሳይፈጽሙ ቀሩ ግን ለሰርጉ አስፈላጊ ሁሉ ነበሩ። ለሠርጋቸው ተመዘገቡ፣ ቲኬት ቀቀሩ፣ ሆቴል ቀቀሩ። ይህ ወዴት ያለ ጊዜያዊ ፍቅር ሳይሆን ሁለቱ ለጋራ ሕይወት ያቀዱ የቤተሰብ ዕቅድ ነበር።

ከአደጋ ወዲህ ሙሽራው ሹፌሩ የግል ጉዳት ክሲ ላይ ስምምነቱ ፈረሙ። ቀጥሎ ደግሞ ሙታኗ ላይ ጥሪ የነበረው ሰው ሆኖ ተጨማሪ ካሳ ጠየቁ። የኢንሹራንስ ኩባንያ ዕዳቸውን ተቀበሉ ግን ሁለት ሕጋዊ ጥያቄዎቹ አነሱ: እርሱ “ጥሪ ያለው ጥንድ” ተብሎ ሊቀበሉ ይቻልናቸዋልን? የቀዳሚ ስምምነቱ ሁለተኛ ጥያቄቸውን ያስቆምናቸዋልን?

ሦስት ወሳኝ ሕጋዊ ጥያቄዎቹ

ፍርድ ቤቱ ከዚህ ጉዳይ የተነሱ ሦስት ወሳኝ ጥያቄዎቹ ፈተሻቸው:

የቀዳሚው: ገና ያልተሰርጉ ሰው ሕጉ ሥር “ጥሪ ያለው ጥንድ” ተብሎ ሊቆጠሩ ይቻሉናቸዋልን? ለዚህ ጥያቄ ሰጪ መልሱ ቤይ ካሳ “ጥሪ” ሆነው ሊቀበሉ ሚቻሉ — ማለትም ሙታኗ ላይ ጥሪ የነበርኩ ሰው — ሆኖ ማለት ነው።

ሁለተኛው: አንድ ክሲ ላይ ፊርማ ሰይሙ ስምምነቱ ሌሎች ጥያቄዎቹ ያስቆምናቸዋልን? ይህ ቴክኒካዊ ሆኖ ግን ጉዳዩ አካሄድ ላይ ትልቅ ተግባራዊ ጠቀሜታ ያለው ጥያቄ ነው።

ሦስተኛው: ካሳ ስሌቱ መሠረት ምን ዓይነት ደመወዝ ሆናቸዋልን? ለካሳ ሒሳብ ምን ዓይነት ደሞዝ ደረጃ ይጠቀሙ ቴክኒካዊ ጥያቄ ነው።

ቢሮአችን ተመሳሳይ ጉዳዮቹ ዘወትር ይዞር ነበር። ይህ ጉዳይ ላይ ፍርዱ ወደ ፊት ጉዳዮቹ ለሚሆኑ ብሩህ መንገድ ፈጠረ። ስለ የትራፊክ አደጋ ካሳ ሕጋዊ ዕውቅና ሚፈልጉ ሁሉ ደሞ ዝርዝር ምርሻናቸው ይቀርብሉ።

የፍርድ ቤቱ ፍርድ: ተራማጅ ተግባራዊ ውጤት

ዳኛ ብሮዝ አዲስ ተራማጅ አቋም ወሰዱ። ስለ “ጥሪ ያለው ጥንድ” ጥያቄ ሙሽሪቱ ሙሽሪቷ ሁለቱ ሰርጋቸው ሳይፈጽሙ “ጥሪ ያለው ጥንድ” ሊቀበሉ ይቻሉ ሲሉ ወሰኑ።

አቋማቸው ወሳኝ ነበር። ለሠርጋቸው ተመዝግቦ ስለ ነበር፣ ፕራጋ ቲኬት ቀቅሮ፣ ሆቴሉ ቀቅሮ፣ ሰርጉ ሲቃ ብዙ ልዩ ሂደቶቹ ሁሉ ፈጽሞ ስለ ነበር።

ስለ ስምምነቱ ፍርድ ቤቱ ወሰነ ፐርሰናሊ ለቱ ጉዳቱ ስምምነቱ ፊርማ ሰይሞ ሌሎች ሕጋዊ ስምምነቶቹ ዘርፌ ጥሪ ጥያቄ ያስቆምናቸዋልን ብሎ ወሰነ። ምክንያቱ ሕጋዊ: ሁለቱ ክሲዎቹ ሕጋዊ ፍሬ ሰጭ ስለ ሆኑ ሁሉ ለሁሉ ሕጋዊ መሠረቱ አለ።

ሕጉ ጉዳተኛው ሰው ዕውቅና እና ጥሪ ዕውቅና ይለያያቸዋልን ብሎ ያሳያቸው። ጉዳተኛው ለግሉ ጉዳቱ ያሟግቱ: ሕመምና ሥቃይ፣ ሥራ አቅም ማጣት፣ ሕክምና ወጪ። ጥሪ ደሞ ለሱ ጉዳቱ ያሟገቱ: የፋይናንስ ድጋፍ ማጣት፣ ሥነ-ልቦናዊ ጉዳት፣ የቀብር ወጪ። ሁለቱ ሕጋዊ መሠረት ሁለቱ ሕጋዊ ስምምነቶቹ ስለ ሆኑ አንደኛቸው ሌሎቻቸው ያስቆምናቸዋልን ይሆናቸዋልን።

ሕጋዊ ትንተና: ፍርዱ ምን ያደርጋቸዋልን

ይህ ፍርድ ሳይሰርጉ ጋር ሰዎቹ ሕጋዊ ጥበቃ ላይ ወሳኝ ሕጋዊ ዕድገት ያደርጋቸዋልን። ቀዳሚ ለዚህ ዓይነቱ ጥንዶቹ ሟች አደጋ ወዲህ “ጥሪ” ሆኖ ካሳ ማሳሳ ሊሳናቸው ነበር። ስሰ ሩ ፍርዱ ምን ያደርጋቸዋልን ብሉ ፈርህ ናቸው።

ተግባራዊ ምን ያደርጋቸዋልን ብሉ ፍርዱ ያቀናጃቸዋልን ሮማንቲካዊ ዝምድናቸው ብቻ ሳሰ ዋናቸው ሊቀናጅ ሳሰ ያደርጋቸዋልን ።የጋራ ሕይወቱ ዕቅዱ ተጨባጭ ማስረጃ ያስፈልጋቸዋልን። ጥንዶቹ ዕውቅናቸው ሰጭ ሕጋዊ ዕርዳታ:

ሠርጋቸው ምዝገባ ሳሰ ሠርጋቸው ቀኑ ቢ ወደ ፊቱ ቢሆኑ; ሠርጉ ቲኬት ወይ ቦታ ሲቀቅሩ ሕቅዳቸው ዕቅዱ ምልክቱ; ጋራ ባንኩ ሒሳቡ ወይ ጋራ ቤቱ መሸጫ; ሌሎቻቸው ለሌሎቻቸው ኢንሹራንስ ተጠቃሚ ሆኖ ፊርማ ሰይሞ; ቤተሰቦቻቸው ዝግጅቶቻቸው ፎቶዎቹ፣ ዝምድናቸው ምልክቱ ደብዳቤዎቹ፣ ሠርጉ ወይ ቤቱ ዝግጅቶቹ። ቢሮአችን ዚህ ዓይነቱ ማስረጃ ሰብስቦ ማደራጀቱ ሰፊ ዕሙቀ አለ።

ለሕዝቡ ሌሎቹ ወሳኝ ጠቀሜታ: ሁለቱ ሕጋዊ ስምምነቶቹ ልዩነቱ። ብዙ ሰዎቹ አንድ አካሄዱ ፊርማ ሰይሞ ሁሉ ወደ ፊቱ ክሲዎቹ ያስቆምናቸዋልን ብሎ ያስቡ ናቸው። ይህ ፍርዱ እያንዳንዱ ክሲ ብቸኛ ቢቆጠሩ ሊፈተሹ ሲሉ ወሳናቸው፣ አንድ ክሲ ላይ ሰይሙ ስምምነቱ ሌሎቹ ሕጋዊ ዕውቅናቸው ሳሰ ሌሎቹ ያስቆምናቸዋልን።

ብዙ ጊዜ የሚጠየቁ ጥያቄዎቹ

ፍርዱ ሠርጉ ዕቅዱ ጥንዶቹ ሁሉ “ጥሪ ያለው ጥንድ” ያሟ ብሉ ወሰናቸዋልን?

አይ። ፍርድ ቤቱ ተጨባጭ ዕቅዱ ምልክቱ ያስፈልጋቸዋልን ብሎ ወሰናቸዋልን። ዕቅዱ ብቻ ሳሰ ሊቀናጅ ሳሰ ያደርጋቸዋልን። ሠርጉ ምዝገባ፣ ቲኬቱ ቀቀሮ፣ ዝግጅቶቹ ወቅቱ ፋይናንስ ኢንቬስትሜንቱ ዕቅዱ ምልክቱ ድርጊቶቹ ያስፈልጋቸዋልን። ቢሮአችን እያንዳንዱ ጉዳይ ሁሉ ማስረጃ ሁሉ ፈቱ ዕምቀ ሁሉ ይፈትሸዋልን።

ጉዳተኛ ሰው ሆኑ ክሲ እና ጥሪ ሆኑ ክሲ ምን ሁሉ ልዩነቶቹ አሉ?

ጉዳተኛ ሰው ክሲ ሱ ሰው ለሱ ጉዳቱ ያሟግቱ: ሕመምና ሥቃይ፣ ሥራ አቅም ማጣት፣ ሕክምና ወጪ። ጥሪ ክሲ ሞቱ ወይ ጉዳቱ ወዲህ ቤተሰቦቻቸው ያጋጠሙ ጉዳቶቹ ያሟግቱ: የፋይናንስ ድጋፍ ማጣት፣ ሥነ-ልቦናዊ ጉዳት፣ የቀብር ወጪ። ሁለቱ ሕጋዊ መሠረት ሁለቱ ሕጋዊ ስምምነቶቹ ስለ ሆኑ አንደኛቸው ሌሎቻቸው ያስቆምናቸዋልን ሳሰ ይሆናቸዋልን።

አደጋ ሲደርሱ “ለሕዝቡ የሚታወቁ ጥንዶቹ” ዝምድናቸው ምን ሁሉ ሊያሳዩ ይቻሉናቸዋልን?

ሁለቱ ዓይነቶቹ ማስረጃዎቹ ሊሰበሰቡ ያስፈልጋቸዋልን: ቤተሰቦቻቸው ጓደኞቻቸው ዝምድናቸው ምስክርነቱ፣ ጋራ ሠፈሩ ምልክቱ ሰነዶቹ፣ ጋራ ባንኩ ሒሳቦቹ፣ ሌሎቻቸው ለሌሎቻቸው ኢንሹራንስ ተጠቃሚ ሆኖ ፊርማ ሰይሞ ፖሊሲዎቹ፣ ቤተሰቦቻቸው ዝግጅቶቻቸው ፎቶዎቹ፣ ዝምድናቸው ምልክቱ ደብዳቤዎቹ፣ ሠርጉ ወይ ቤቱ ዝግጅቶቹ። ቢሮአችን ዚህ ዓይነቱ ማስረጃ ሰብስቦ ማደራጀቱ ሰፊ ዕሙቀ አለ።

ጉዳተኛው ሰው አደጋ ሲወጣ ሠርጋቸው ሹፌሩ ሲሆን ካሳ ሊጠቀሙ ይቻሉናቸዋልን?

አዎ። ጉዳተኛው ሰው ተሽከርካሪቸው ሹፌሩ ቢሆኑ ካሳ ሊጠቀሙ አያስቆምናቸዋልን፣ ሠርጋቸው አደጋ ሊያደርሱ ተጠያቂ ሳሰ ቢሆኑ። ሠርጋቸው ጥቂቱ ሀላፊነቱ ቢሆኑ ደሞ ሸፊኛ ሸፊን ካሳ ሊቀበሉ ሚቻሉ ሊሆኑ ይቻሉናቸዋልን። ይህ ጉዳዩ ቤይ ሹፌሩ ሲሆን ጥሪ ካሳ ሊቀበሉ ሆናቸዋልን ሊያስቆምናቸዋልን ሳሰ ሆናቸዋልን። እያንዳንዱ ጉዳይ ሁሉ ሁኔታቸው ፈቱ ሊፈተሽ ሊሆናቸዋልን።

የትራፊክ አደጋ ወዲህ ካሳ ለምን ያህሉ ጊዜ ሊጠቀሙ ይቻሉናቸዋልን?

የግሉ ጉዳቱ ካሳ ጥያቄዎቹ ሰባቱ ዓመቶቹ ወዲህ ሊጠፋ ሊሆናቸዋልን። ሆኖም ለካውንሲሎቹ ስምምነቱ ጥሪ ጥያቄዎቹ ቀናቸዋልን አጭሩ ቀናቸዋልን ሊሆናቸዋልን። አደጋ ወዲህ ወዲያ ሕጋዊ ምክር ሊሳናቸው ያስፈልጋቸዋልን መብቶቻቸው ወይ ቀናቸው ሊጠፋ ሊሆናቸዋልን ብሎ። ካሳ ሳሰ ስዕሙ ቀነ ዕጥፍ ወዲህ ሊጠቀሙ ሚቻሉ ሌሎቹ ሌሎቹ ሊሆናቸዋልን ስለ ሆነ ሁሌ ምርሻ ሊጠቀሙ ዋጋቸው አለ።

ማጠቃለያ እና ተግባራዊ ሂደቶቹ

ይህ ፍርዱ ሳሰ ሰርጉ ሳሰ ጥንዶቹ ሕጋዊ ጥበቃ ያለ ዕደጋቸው ላይ ወሳኝ ወደ ፊቱ ሄዱ ወሰናቸዋልን። የኢስራኤል ሕጉ ሠርጋቸው ሰነዱ ሳሰ ጥንዶቹ ሁሉ ዝምድናቸው ሁሉ ዋናቸው ሊቀናጅ ዘወትር ሕጋዊ ዕውቅና ሰጪ ናቸው።

ዋናዎቹ ተግባራዊ ትምህርቶቹ: ሠርጉ ዕቅዱ ምልክቱ ተጨባጭ ማስረጃ ያለ ብዙ ድምጽ ሰጭ ናቸው; ጥሩ ሰነዶቹ ሠርጉ ዝግጅቶቹ ካሳ ዕውቅናቸው ሊሳናቸው ያቀልናቸዋልን; አንደኛቸው ክሲ ላይ ስምምነቱ ሌሎቹ ሕጋዊ ዕውቅናቸው ሳሰ ሌሎቹ ያስቆምናቸዋልን ሳሰ ያሆናቸዋልን; አደጋ ወዲህ ምርሻ ወዲያ ሊሳናቸው ያስፈልጋቸዋልን ዕድሎቻቸው ወይ ቀናቸው ሊጠፋ ሊሆናቸዋልን ብሎ።

ቢሮአችን ሁሉ ያልሰርጉ ጥንዶቹ ሸፊ ጉዳዮቹን ጨምሮ ዝርዝር ሕጋዊ ጉዳዩ ሁሉ ካሳ ይዛቸዋልን። ልምዳቸው ቀዳሚ ሸካ ትልቅ ዓቅም ሊሆናቸዋልን ሊያሳዩ ስለ ሆናቸው ቀዳሚ ሙያዊ ምርሻ አቅርቦቸዋልን ወሳኝ ናቸው።

ጉዳዩ ምርሻ ሊሳናቸው አሁን ያናግሩን – ቡድናቸው አባሎቻቸው ዕውቅናቸው ሊፈትሹ ያግዙናቸዋልን ሁሉ ርቀቱ ላይ ያሳርፉናቸዋልን።

ከላይ ሕጋዊ ምርሻ አይደሉ ሳሰ ናቸው። ሁኔታቸው ምርሻ ሊሳናቸው ቢሮቸው ያናግሩ።