መሰረታዊ ፍርዲ ናይ ሓደጋ መንገዲ፡ ካብ ኣውቶቡስ ክወርዱ ምስ ወደቑ

ብ: ጠበቓ ሚካኤል ሌቭ

ኣገዳሲ ፍርዲ ናይ ሓደጋ መንገዲ፡ ካብ ኣውቶቡስ ክወርዱ ምስ ወደቑ

ቤት-ፍርዲ ባት ያም (ፋይል ት”ኣ 21700-12-22) ኣብ ቅድሚ ዳኛ ሻሪ ሳንደር-መቁባር ዝሃቦ ፍርዲ፡ ካብ ናህሪ ህዝቢ ምስ ወደቑ ካሳ ናይ ምርካብ ሕቶ ዝምልከቱ ቀንዲ መሰረታት ኣቚሙ’ሎ። ኣብ ቤት-ጽሕፈትና ነዚ ፍርዲ ናይ “ሓደጋ መንገዲ” ናይ ግዜ ዶብ ኣብ ሕጊ ናይ ሞቶር ተሽከርካሪ ዋሕስ (ከዚ ሕጊ ምባል ኢና) ምፍላጥ ንምሕጋዝ ቀንዲ ሰነድ ኢና ርእዮምና ዘለና። ኩነቱ ካብ ኣውቶቡስ ክወርድ ናይ ጸጋም እግሩ ናብ ጒድጓድ ጎደና ኣትዩ ዝቖሰለ መሰልቃሕ ዝምልከት እዩ፤ እዚ ድማ ጉዕዞ ምስ ወዲቕካ ዘሎ ምኽንያታዊ ምትእስሳር ዝምልከቱ ቀንዲ ሕቶታት ኣልዒሉ ኣሎ።

ፍርዲ ዝጎላበቶ ቀንዲ ነጥቢ ኣዚዩ ኣገዳሲ እዩ፡ ኣብ ከባቢ ጎደና ናይ ደገ ሓደጋ ምህላዉ ካብ ናህሪ ሙሉ ብሙሉ ቅድሚ ምውራዱ ዝወደቐ፣ ሓላፍነት ናይ ኣፈጻፅሚ ትራንስፖርት ድማ ተፈጻሚ ምስ ዝኸውን ኣብ ሕጊ ዘለዎ ናይ ካሳ ምርካብ ሕቶ ብቐጥታ ኣይሰርዞን።

እንታይ ኮይኑ፡ ሓቂ ናይ መሰልቃሕን ዝተፈላለዩ ዘረባታትን

ኣብ ጥቅምቲ 11, 2021 መሰልቃሕ ካብ ኤጌድ ኣውቶቡስ መስመር 76 ክወርድ ቆሲሉ። ከም ዝተዛረቦ፡ ካብ ኣውቶቡስ ክወርድ ናይ ጸጋም እግሩ ኣብ ጎደና ዝነበረ ጒድጓድ ኣትዩ። ናይ የማን እግሩ ድማ ልዕሊ ደረጃ ኣውቶቡስ’ሎ። እዚ ኩነቱ ናይ ሸነኹ ስርናቱ ኣዙርዩ ቅድሚ ወዲቑ ሰናብቲ ኣካሉ ቆሲሉ።

ተኸሳሳቱ – ኤጌድ ምስ ናይ ናህሪ ዋሕሲ – ዝተፈለ ዘረባ ነበሮም። ከምዚ ብምባል ተዛሪቦም፡ መሰልቃሕ ቅድሚ ምውዳቑ ካብ ኣውቶቡስ ምውራዱ ዛዚሙ’ሎ፣ ወዲቑ ካብኡ ሓደ ወይ ክልተ ስጉምቲ ርሒቑ እዩ። ስለዚ ጉዕዞ ምስ ምውዳቕ ናይ ምኽንያት ምትእስሳር የለን፣ ስለዚ ሕጊ ናይ ካሳ ምርካብ ሕቶ የለን ብምባል ሓቶምዎ።

ኣብ ቤት-ጽሕፈትና ንሓደጋ ዘምርሑ ሓቂ ቅደም ተኸተሎም ዝምልከቱ ተመሳሳሊ ናይ ሓቂ ምምጻእ ጉዳያት ብቐጻሊ ንጋጠሞ። ስለዚ ቀልጢፉ ምርካብ ማስረጃ ምዝርዛርን ዝርዝር ሓቅታት ናይ ሓደጋ ምምዝጋብ እጅጉን ኣሚልዎ እዩ።

ቤት-ፍርዲ ክምልሶ ዝነበሮ ሕቶታት

ቤት-ፍርዲ ክልተ ቀንዲ ዓይነት ሕቶታት ክምልስ ተፈቲሑ። ቀዳማይ፡ ካብ ናህሪ ምውራዱ ሙሉ ብሙሉ ምስዘይጠናቐቐ ካብ ናህሪ ክወርድ ዝወደቐ ሕቶ ሕጊ “ናይ ሓደጋ መንገዲ” ድዩ? ካልኣይ፡ ኣብ ጎደና ዘሎ ናይ ደገ ሓደጋ ሕቶ ጉዕዞ ምስ ሓደጋ ዘሎ ምኽንያታዊ ምትእስሳር ይቋርጦ ድዩ?

እዚ ሕቶታት ናይ “ሓደጋ መንገዲ” ትርጉሙ ዕምቀቱን ዶቡን ዝምልከቱ እዮም። ኣብ ቤት-ጽሕፈትና ሰብ ካሳ ናይ ምርካብ ሕቶ “ሰዓቢ” ምዃን ዘቋርጸሉ ነጥቢ መዓስ እዩ፣ ሕጊ ኣዋጅ ድኣ’ኸ ኣብዚ ጒዳይ ምንታይ ዶብ ኣቐሚጡሎ ኣዚዩ ኣደናቕ ዘሎና ነጥቢ እዩ። ዝተዘርጋሐ ፍርዲ ብዛዕባ እዚ ሕቶ ብዙሕ ጎዳናታት ይሰርሕ።

ርእሰ-ጒዳዩ ሎሚ ናህሪ ህዝቢ ካብ ህዝቢ ናይ ብዙሓት ቤተ-ሰብ ህይወት ፈሊኻ ዘይርአ ኮይንሉ ዘሎ እዋን ኣዚዩ ዕዉት ኣሎ። ናብ ናህሪ ህዝቢ ምስ ወጹ ወይ ክወርዱ ዝፈጠሩ ሓደጋታት ዘይልሙዳት ኣይኮኑን፤ ኣብዚ ዝወሰዶ ዳኝነት ናይ ዕለታዊ ሚሊዮናት ሰዓቢ ሕቶ ናይ ሰብ ዘለዎ ናፍቖት ይጸሉ።

ቤት-ፍርዲ ሓቂ ከመይ ኣቐሚጡ

ቤት-ፍርዲ ሕቶ ተቐቢሉ ምውዳቕ ሕጊ “ናይ ሓደጋ መንገዲ” እዩ ብምባል ወሲኑ። ዳኛ ሻሪ ሳንደር-መቁባር ናይ መሰልቃሕ ዘረባ ተቐቢሉ – ካብ ኣውቶቡስ ክወርድ ናይ የማን እግሩ ውሽጡ’ሎ ሳለ ቆሲሉ ምዃኑ ዝምስክሩ።

ቤት-ፍርዲ ሓደ ግዜ ዘሟልቲ ዝኾኑ ሰለስተ ቀንዲ ኩነታት ሰሚሩ፡ ካብ ኣውቶቡስ ሙሉ ምውራድ፣ ካብ ናህሪ ምስ ዘሎ ምትእስሳር ምቕጻጻ፣ ጽቡቕ ቈሞ ምርካብ። እዚ ሰለስቲ ኩነታት ሓደ ግዜ ሙሉ ስምምዕ ምስ ዘይሃልወሉ ምውዳቕ ናይ ሓደጋ መንገዲ ይቑጸር።

ናይ ተኸሳሳቱ ጎደና ሓደጋ ምኽንያታዊ ምትእስሳር ይቋርጦ ዝበሉ ምምጻእ ቤት-ፍርዲ ቅጥዕ ኣቢሉ ሰሪዝዎ። “ምውዳቕ ናይ መሰልቃሕ ካብ ኣውቶቡስ ምውራዱ ሂደት ወቅቲ ምስ ምኽንያቱ ፈጢሩ’ሎ፣ ከምኡ’ውን ጒድጓድ ጎደና ምስ ዘሎ ምኽንያቱ – ዳኣ ሕቶ ምኽንያታዊ ምትእስሳር ዘይቋርጽ ምዃኑ” ብምባል ፈሪዱ።

ኣብ ቤት-ጽሕፈትና ኣብዚ ፍርዲ ሚዛናዊ ኣወሳስዳ ኢና ርእዮምናዎ ዘለና። ካብ ሓደ ወገን ናይ ቁሳዊ ጒዳዮ ዝበጽሖም ሰብ ሕቶ ይሕሉ፤ ካብ ካልእ ወገን ድማ ሓላፍነት ናይ ትራንስፖርት ኣፈጻፅሚ ካብ ዘድሊ ንላዕሊ ኣይሰፍሕን። ቤት-ፍርዲ ናይ ደገ ሓደጋ ጉዕዞ ምስ ዘሎ ምትእስሳር ቅጥዕ ኣቢሉ ኣይቋርጽን – ንጹር ናይ ግዜ ምኽንያታዊ ምትእስሳር ምስ ዘሎ – ኣብሪሁ።

ትርጉም ናይ ፍርዱ

ፍርዲ ኣብ ዓውዲ ናይ ሓደጋ መንገዲ ቀንዲ መሰረት ይቈም፡ ካብ ናህሪ ምውራዱ ሂደቱ ሙሉ ብሙሉ ምስ ዘይጠናቐቐ ጉዕዞ ቀጺሉ’ሎ። እዚ መሰረት ካብ ናህሪ ምውራድ ናይ ጉዕዞ ዘይፍለ ክፋሉ’ዩ ናብ ምርዳእ ዝስፍሕ – ናህሪ ምስ ቆመ ሓደጋ ቅጽበታዊ ኣይቋርጽን።

ፍርዱ ዘጽናዓ ሓዲሽ ነጥቢ ናይ ደገ ምኽንያት ምሓዝ ዝምልከቱ። ቤት-ፍርዲ ኣብ ከባቢ ጎደና ዘሎ ሓደጋ (ከም ጒድጓድ) ጉዕዞ ምስ ዘሎ ምኽንያታዊ ምትእስሳር ኣይቋርጽን ብምባል ወሲኑ። እዚ ኣወሳስዳ ሰዓብቲ ክወርዱ ናይ ጎደና ከባቢ ሓደጋ ይጋለጹ ናብ ምርዳእ ዝስፍሕ – እዚ ጋዕሞ ቀጥታ ናይ ጉዕዞ ውጽኢት እዩ።

ካብ ዋዕሎ ጎድኒ ፍርዲ ናይ ህዝቢ ትራንስፖርት ሰዓቢ ሕልቂ ዕቅቡ ስፋሑ ይሰፍሕ ናይ ሹፌር ምስ ኣፈጻፅሚ ትራንስፖርት ሓላፍነት ኣውቶቡስ ምስ ቆመ ኣይቋርጽን ዝብል ሕቶ ዕቃቡ ምዃኑ ይርዓም። ብፍልጠትና ኣብ ህዝባዊ ትራንስፖርት ዕለታዊ ህይወቶም ዝምርኮሱ ሰፊሕ ህዝቢ ናይ ሕጊ ዝምዕብል ዘሎ ምዕብልና ይጥቅሞ’ሎ።

ፍርዲ ኣነጺሩ ሓዲሽ ሕቶ ኣቐሚጡ፡ ሰዓቢ ሙሉ ምውራዱ ምስ ዛዘመ ምስ ናህሪ ዘሎ ምትእስሳር ምስ ቆረጸ ጽቡቕ ቈሞ ምስ ሓዘ ጥራይ ምውራዱ ይዛዝም። ሰለስቲ ኩነታት ሓደ ግዜ ዘሟልቲ ዝኾኑ ክኾኑ ኣለዎ፤ ሓደ ካብኦም ምስ ዘይሙልዕ ሰዓቢ ንሕጊ ዓላማ “ኣብ ናህሪ” እናተቐጽረ ይቕጽል።

ንሰዓብቲ ምስ ኣፈጻፅሚ ትራንስፖርት ዘሎ ኣሰካፊ ነጥቢ

እዚ ፍርዲ ኣብ እስራኤል ሚሊዮናት ናይ ህዝቢ ትራንስፖርት ሰዓቢ ዘሎ ሰፊሕ ናፍቖት ኣሎዎ። ተመሳሳሊ ሓደጋ ዝጋጠሞም ሰዓብቲ ሕጊ ናይ ካሳ ምርካብ ሕቶ ኣለዎም – ናይ ደገ ምኽንያታት ሓደጋ ኣበርኪቶ ምስ ዝህሉ እኳ – ዘርኢ’ሎ።

ናይ ህዝቢ ትራንስፖርት ኣፈጻፅሚ ወገን ፍርዲ ክወርዱ ወቅቲ’ውን ሰዓቢ ምሕልዋ ዝምልከት ሰፊሕ ሓላፍነት ይሰቅሎ። መዓርፎ ቦታ ኣምኑ ዘሎ ቦታ ምህላዉ ምርግጋጽ፣ ናብ መዓርፎ ጎደና ካብ ዙሪያ ቦርቅ ጽሬቱ ቀጻሊ ምዕቃብ፣ ከምኡ’ውን ሰዓቢ ብምቾት ክወርዱ ዝሕግዙ ናይ ድሕነት ኣሰራርሓ ምውሳኽ ይሓሱ።

ናይ ሓደጋ መንገዲ ዝጽሕፉ ጠበቕቲ ፍርዲ ተመሳሳሊ ጒዳያት ንምምጻእ ኣዚዮም ዋጋ ዘለዎ ሕጋዊ ኣሳሊጦ ይህቦ። ናይ ደገ ምኽንያታት ስለ ዘሎዉ ጥራይ ሕቶ ምስርዛዝ ኣይቅደምን – ጉዕዞ ምስ ሓደጋ ዘሎ ምኽንያታዊ ምስ ናይ ግዜ ምትእስሳር ካብ ስሮ ክፍተሹ ኣለዎ ዘርኢ’ሎ።

ተመሳሳሊ ሓደጋ ቁሳዊ ጒዳዮ ንዝበጽሖም ሰብ ቀልጢፉ ሕጋዊ ምኽሪ ሽቆሙ እንሕሱ ኢና – ናይ ደገ ምኽንያታት ጸቕጢ ዝፈጥሩ ሳለ እኳ። ዳኣ ፍርዲ ቅኑዕ ሕጋዊ ዝግባኣ ሳለ ዳኣ ፈታኒ ዝብሃሉ ጒዳያት እኳ ምዕዋት ምቅደም ዝርኣ’ሎ። ናይ ሓደጋ መንገዲ ዝምልከቱ ተወሳኺ ምርዳእ ንምርካብ ናይ ምምሃሪ ጽሑፋት ገጽና ርአ።

ቀልጢፉ ማስረጃ ምሕላዉ ቀንዲ ሕቶ ምዃኑ ምዝካር ኣሎ። ናይ ጎደና ኩነቱ ምምዝጋብ፣ ናይ ሓደጋ ቦታ ፎቶ፣ ናይ ፖሊስ ምስ ኣምቡላንስ ጸብጻባት፣ ቀልጢፉ ሕክምናዊ ሓገዝ ምርካብ – ናይ ጒዳዩ ውጽኢት ኣብ ዝወሰን ሓቢሩ ዝረቡ ነጥቢ ኣለዎ።

ቀንዲ ዝሕቶ ሕቶታት

ካብ ኣውቶቡስ ዝወርዱ ዝኾነ ምውዳቕ ናይ ሓደጋ መንገዲ ይቑጸርዶ?

ሱቡ ኣይኮነን። ብፍርዲ ምርኮሳ ምውዳቕ ምውራዱ ሙሉ ምስ ዘይጠናቐቐ፣ ምስ ናህሪ ምትእስሳር ምስ ዘይቆረጸ፣ ጽቡቕ ቈሞ ምስ ዘይሓዘ ጥራይ ናይ ሓደጋ መንገዲ ይቑጸር። ካብዚ ኩነታት ሓደ ምስ ዘይሙልዕ ምውዳቕ ሓደጋ ኮይኑ ይቕጽል። ኩሉ ጊዜ ሕቶ ምቕራብ ዝኽኣሉ ኣሎ ዶ ምፍላጥ ናይ ፍሉይ ኩነታት ጥቡቕ ምፍታሽ ይሓሱ። ኣብ ቤት-ጽሕፈትና ኩሉ ጒዳይ ብጥቡቕ ምስ ዝናዬት ይፍጸም።

ናይ ጎደና ጒድጓድ ምውዳቕ ምስ ዘስዕቦ ምዃኑ?

ብፍርዲ ምርኮሳ ጒድጓድ ዓይነት ናይ ጎደና ሓደጋ ጉዕዞ ምስ ዘሎ ምኽንያታዊ ምትእስሳር ቅጥዕ ኣቢሉ ኣይቋርጽን። ምውዳቕ ምውራዱ ሂደቱ ምስ ዘሎ ሓደጋ ምስ ዘስዕቦ ናይ ሓደጋ መንገዲ ምምዳሉ ዝከኣሉ’ዩ። ጒዳዩ ናይ ፍሉይ ኩነቱ ሙሉ ዝርዝር ላዕሊ ይወሰን። ኣብ ከምዚ ኩነት ናይ ጎደና ሓቂ ምርካብ ምስ ናይ ኩነቱ ቅደም ተኸተሎ ዝርዝር ምምዝጋብ ኣሚልዎ ኣሎ።

ሓደጋ ቦኋሊ ሕቶ ምቕራብ ስንት ግዜ ኣሎ?

ሕጊ ምርኮሳ ሕቶ ካብ ሓደጋ ዕለት ወይ ጒዳዮ ዝፍለጠሉ ዕለት ኣቊጺሩ ኣብ ውሽጢ 3 ዓመት ክቐርብ ኣለዎ። ደሓር’ኳ ቀልጢፉ ሕጋዊ ምኽሪ ምሽቆምዎ ኣሚልዎ’ዩ። ናይ ጒዳዩ ምሕላዉ ምስ ምሕዳሩ ዝርዝር ብዙሕ ግዜ ይሓሱ። ኣብ ቤት-ጽሕፈትና ሓደጋ ቦኋሊ ቀልጢፉ ምርካብ ሕክምና ምስ ዘይጠናቐቐ – ናይ ቁሳዊ ጒዳዮ ዝበጽሖ ሰብ ሕቶ ብሰናይ ምዕቃቡ ንሓሳብ።

ምውዳቕ ምውራዱ ሂደቱ ውሽጢ ፈጢሩ ምምስካር ከመይ?

ኣብ ከምዚ ጒዳያት ቀዲሙ ዘሎ ሕቶ ሓደ እዩ። ናይ ምስክር ዘረባ፣ ናይ ሓደጋ ቦታ ፎቶ ምምዝጋብ፣ ናይ ፖሊስ ምስ ኣምቡላንስ ጸብጻባት፣ ዝኾነ ካሜራ ዝርኣዮ ናይ ካሜራ ምስሊ ምርካብ ይሓሱ። ኣብ ቤት-ጽሕፈትና ናይዚ ዓይነት ጒዳያት ምምሕዳር ሰፊሕ ልምዲ ኣሎና፤ ቤት-ፍርዲ ዘሓምዮ ናይ ምርካብ ምስ ምድላው ናይ ማስረጃ ኣወዳድባ ብሰናይ ፈሊጥና ኢና።

ናይ ካሳ ደረጃ ናብ ከምዚ ጒዳያት ክንደይ’ዩ?

ናይ ካሳ ድምር ብዙሕ ምኽንያታት ዝወሰን’ዩ፡ ናይ ቁሳዊ ጒዳዮ ዓቐን፣ ናይ ቁሳዊ ጒዳዮ ዝበጽሖ ዕድሜ፣ ናይ ስራሕ ዓቕሚ ኣብ ዘሎ ተጽዕኖ፣ ካልኦት’ውን። ካሳ ናይ ሕክምና ወጻኢ፣ ናይ ደሞዝ ጎደሎ፣ ናይ ቃንዛ ምስ ጽዕነቱ፣ ናይ ዋዕሎ ዓቕሚ ጒዳዮ ክጥርንፍ ይኽእል። ናብ ከቢድ ቁሳዊ ጒዳዮ ካሳ ቁጽሪ ሰፊሕ ምርካብ ዝከኣሉ’ዩ። ኣብ ቤት-ጽሕፈትና ናይ ኩሉ ጒዳዮ ምሉእ ምምዘና ኣዳሊናዮ ዝኽኣሉ ዝለዓለ ካሳ ምርካብ ንሃቡ ኢና። ኩሉ ናይ ጒዳዩ ጥቡቕ ምዳሉ ምስ ሙያዊ ምሕጋዝ ዝወሰን’ዩ።

ክሕብሮ ምስ ምኽሪ

ፋይሉ ት”ኣ 21700-12-22 ፍርዲ ኣብ ዓውዲ ናይ ሓደጋ መንገዲ ፍሉይ ናይ ህዝቢ ትራንስፖርት ዝምልከቶ ቀዳማዊ ዕምቀት ዘሎዎ ዝምዕብሎ ኣሎ። ክወርዱ ወቅቲ ናይ ሰዓቢ ሕቶ ይሕለዉ ናይ ደገ ምኽንያታት ናይ ካሳ ምርካብ ሕቶ ቅጥዕ ኣቢሎም ኣይቋርጹን ዝብሎ ምርግጋጽ ዘሎ ኣሎ።

ኣብ ቤት-ጽሕፈትና ናብ ጉዕዞ ህዝቢ ሕቶ ምሕያሉ ምስ ናይ ሓደጋ ቁሳዊ ጒዳዮ ዝበጽሖም ሰብ ሙሉ ካሳ ምርጋጹ ዕድሉ ሰፊሕ ኣብዚ ፍርዲ ርእዮምናዎ ዘለና ኣሎና። ፍርዲ ዝተሓላለኹ ጒዳያት ንምምሕዳር ሓያሉ ሕጋዊ ኣሳሊጦ ይህቦ፤ ቀጻሊ ምምጻእ ናይ ሕቶ ኣቕርቦ ወሳኒ ዝኾኑ መሰረታት ዘርኢ’ሎ።

ኣብ ተመሳሳሊ ሓደጋ ቁሳዊ ጒዳዮ ዝበጽሖ ሰብ ሕቶ ሳይሰርዝ ሙያዊ ሕጋዊ ምኽሪ ሽቆም ንጽውዕ ኢና። ዳኣ ፈታኒ ወይ ዘይፍልጥ ምስ ዝስምዓኩም ጒዳያት’ኳ ዘለዎ ህሉዉ ናይ ሕጊ ዝምዕብሎ ምርኮሳ ናይ ካሳ ምርካብ ሕቶ ዘሎ ምዃኑ ይከኣሉ’ዩ።

ሕጂ ናጻ ምኽሪ ሕቶ – ናይ ሙያ ጋንታና ጒዳዩ ምፍታሽ ምስ ናይ ሓደጋ መንገዲ ምስ ናይ ካሳ ሕቶ ዝምልከቱ ኩሉ ጒዳያት ምምሃር ዝቐረቡ ኣለዋ።

ኣብ ልዕሊ ዘሎ ሓቢሮ ሕጋዊ ምኽሪ ኣይኮነን። ናይ ፍሉይ ምርዳእ ምርካብ ቤት-ጽሕፈትና ምርካብ ርኢቶ ዕድሎ ርኣ።