ናይ ህንጻ ጉድለታት ኣብ ሓዲሽ ቤት፡ መሰላት ሸማቲ ከምኡ’ውን ናይ ዕቀብ ግዜ

ብ: ጠበቓ ሚካኤል ለቭ

ናይ ህንጻ ጉድለታት ኣብ ሓዲሽ ቤት፡ ብዛዕባ መሰላትካ ምፍላጥ ዘድልየካ

ናይ ህንጻ ጉድለታት ኣብ ሓዲሽ ቤት ዝበዝሑ ሸማቶ ዘጋጥሞም ነገር እዩ። ናይ ወረዳ ፍርዲ ቤት ተልኣቪቭ-ያፎ ቀረባ ዝነበረ ጉድለታት ከምኡ’ውን ናይ ርጥቡ ምስሓብ ምስ ተራእዩ ምንታይ ክግበር ከምዝካኣል ብጭቡጥ ዘርኢ ኣገዳሲ ፍርዲ ሂቡ’ሎ። ኣብዚ ጉዳይ’ዚ ሓደ ዳርጋ ካብ ሓደ ናይ ህንጻ ኩባንያ ቤት ኣብ 2010 ዓ.ም ዝገዙ ሰብ ሓዳር ድሕሪ ጥቂ ወርሒ ጥራይ ዝተፈላለዩ ጉድለታትን ናይ ርጥቡ ምስሓብን ረኺቦም።

ኣብ ቤት ጽሕፈትና ዘሎ ናይ ዕለት ዕለት ስራሕ ኣብ ከምዚ ዓይነት ኩነታት ደጋጊምና ነጋጥም። እዚ ፍርዲ ብዙሓት ሸማቶ ንርእሶም ዝሓቱ ሕቶታት ብዝግባእ ይምልስ፡ ህናጺ’ዶ ክካሰሱ ናይ ሕጊ መሰል ኣሎዎም? ንኸሱ ክንደይ ግዜ ኣሎዎም? ኣብዚ እንፍትሕ ሕቶታት እዚ’ዮም።

ኩሉ ነገር ከምዘ ጀሚሩ፡ ዝተረኽቡ ጉድለታት

ኣቤቱዋኦቹ ሰብ ሓዳር ቤቱ ካብ ኩባንያ ሰነ 27 ቀን 2010 ዓ.ም ዓዲጎሞ። ምልካዕ ኣብቲ ዓመት ጥቅምቲ ወርሒ ናቦም ሰጊሩ። ካብ ምቕያሮም ጥቂ ወርሒ ጥራይ ድሕሪ፡ ናይ ህንጻ ጉድለታትን ናይ ርጥቡ ምስሓብን ተርእዩ። ኣዕሪፎም ኣይቐረሡ ቀጥ ናብ ናይ ህንጻ ኩባንያ ዞሩ።

ኣብ 2011 ዓ.ም ግንቦት ወርሒ ጉድኣቱ 102,000 ሸቀል ዝቐምት ናይ ሰብ ሞያ ርኢቶ ረኺቦም። ናይ ህንጻ ኩባንያ ጸጋማት ንምክያድ ፈቲኑ፡ ግን ጸገማቱ ብምሉኡ ኣይፈቱን። ጸጋማቶም ዝተጸበዩዎ ውጺኢት ኣይሃቡን፣ ጉዳዩ ናብ ፍርዲ ቤት ዝበጽሐ ክርክር ተቐይሩ።

ናብ ፍርዲ ቤት ዘብጽሐ ጉዕዞ

ምምሕዳር ጉዳይ፡ ኣብ 2017 ዓ.ም መስከረም ወርሒ ኣቤቱዋኦቹ ክሲ ኣቕሪቦም (ጉዳይ ቁጽሪ 60408-09-17)። ፍርዲ ቤቱ ናይ ፍርዲ ስርዓት ኣቑሙ፣ ሰብ ሞያ’ውን ሸዪሙ። ይኹን እምበር ኣብ 2022 ዓ.ም ኖቬምበር ፍርዲ ቤቱ ጉዳዩ ናይ ምዕጻው ውሳነ ሂቡ ይኹን እምበር ሓዲሽ ክሲ ኣብ ሽዱሽተ ወርሒ ውስጥ ቐሪቡ ከምዝካኣል ምልክት ሂቡ።

ኣቤቱዋኦቹ ኣይሓደጉን። ግንቦት 14 ቀን 2023 ዓ.ም ኣብ ዝተወሰነ ግዜ ሓዲሽ ክሲ ኣቕሪቦም። ናይ ህንጻ ኩባንያ ግዜ ሓሊፉ ብዝብል ተቓወሙ ግን ፍርዲ ቤቱ ነዚ ክርክር’ዚ ኣይተቐበሎን።

ፍርዲ ቤቱ ብዛዕባ ናይ ዕቀብ ግዜ ምንታይ ወሲኑ

ናይ ዕቀብ ግዜ ሕቶ ኣብ ጉዳይ ዋና ነጥቢ ነበረ። ፍርዲ ቤቱ ክልተ ዓበይቲ መርሆ ኣብሪሁ፡

ቀዳማይ፡ ሓዲሽ ክሲ ብቐረቡ ዝካይዶ ብዝተወሰነ ጊዜ ቐሪቡ ስለዝኾነ ናይ ዕቀብ ሕጊ ዓንቀጽ 10(ለ) ከምኡ’ውን 10(ሐ) ዝሕቆ ኣብ ሓቀኛ ሞዳሉ ዝሕቆ ናይ ምስፋሕ ሕቶ ፍርዲ ቤቱ ዘቐምጦ ዕለት ናይ ምሕሳብ ሕቶ ኣብ ናይ ምሕሳብ ዓይነቱ’ዩ።

ካልኣይ፡ ዋና ክሲ ኣብ ቤት ሸውዓተ ዓመት ድሕሪ ምቕያሮም ቐሪቡ (ጥቅምቲ 2010 ክሳዕ ሓምለ 2017)፣ ዝበለ ሕጋዊ ግዜ ከይሓለፈ። ኣዝዩ ኣገዳሲ መርህ እዩ፡ ናይ ህንጻ ጉድለት ክሲ ናይ ዕቀብ ግዜ ቤቱ ውስጢ ካብ ዝኣቱ ዕለት ጀሚሩ ይሕሰብ እምበር ካብ ውዕሊ ዝፈረሙዎ ዕለት ኣይኮነን።

ሳልሳይ፡ ፍርዲ ቤቱ ናይ ህንጻ ኩባንያ ናይ ሰብ ሞያ ርኢቶ ተቐቢሉ ናይ ጸጋሚ ፈቲኑ ምዃኑ ኣቤቱዋኦቹ ቅኑዓት ምዃኖም ምቕባሉ ዝካኣሉ ሓደ ዘቃፍ ምዃኑ ወሲኑ። እዚ ናይ ኩባንያ “ሕጂ ሓሊፉ’ዩ” ቐጺሉ ናይ ምባል ዕድሉ ይዕፍን፣ ምኽንያቱ ሽዑ ናይ ጸገሙ ምቕባሉ ስለዝርከብ።

መወዳእታ ኣብ ክንደይ ገንዘብ?

ኣቤቱዋኦቹ ድምር 142,497 ሸቀል ሓቲቶም፡ 69,731 ሸቀል ንጸጋሚ፣ 50,000 ሸቀል ንስቓይን ዝደረሶም መከራን፣ 17,840 ሸቀሉ ንወጻኢ። ናይ ፍርዲ ቤቱ ሰብ ሞያ ብኻልእ ኣሰሊቡ።

ናይ ሰብ ሞያ ምስ ዘይሓደሱ ጉድለታት 6,300 ሸቀል፣ ናይ ርጥቡ ጉዳት 6,500 ሸቀል፣ ዝተወሰኑ ጉድለታት’ውን 4,000 ሸቀል ዀይኖም። ድምር፡ 16,800 ሸቀል። ሕቶ ኣቕሪቦም ዝተቐበሉዎ ካብ ዘሎ ፍልልይ ትርኢ? ኣብ ከምዚ ዓይነት ጉዳያት ናይ ልሙድ ኩነታት እዩ ብዝርዝር ናይ ምርምር ፍቓዱ ዘድሊ።

ሓዲሽ ቤት ዘሸምቱ ምፍላጥ ዘድሊ

ኣብዚ ልቢ ዝብሃሉ ሓያሎ መርሆ ኣሎ። ቀዳማይ፡ ምስክርነት ቀዳምነት’ዩ። ጉድለታት ምስ ተርኣዩ ጽሓፍሎም ናብ ህናጺ ብጽሑፍ ኣፍልጦ። ካልኣይ፡ ዊ ኣይትጸናሕ። ሕጊ ካብ ዝቕያሮ ዕለት ሸውዓተ ዓመት ይህበካ፡ ግን ዘለዓለም ኣድርጎ ኣይሓሰቦ። ሳልሳይ፡ ንርእስኻ ኣብርሃሊ፡ ናብ ህናጺ ናይ ምልጋስ ኣየድልየካን። ብቐኑዑ ምስ ዘይሓድሶ ናይ ሕጊ መሰል ኣሎካ ክትካሰሶ።

ኣብ ናይ ሕጊ ስርሓትና ብዙሓት ሸማቶ ጊዜ ብዘይምናፋቅ ህናጺ “ዘርዩ” ክጽበዩ ደጋጊምና ርኢና። እዚ ድሕዃ ንዓኹም መሰልካ ከምዝስእን ክገብር ይኽእል። ቐልጢፎም ጠበቓ ሓቱ፣ ኩሉ ነገር ጽሓፉ፣ ኣይትጸናሑ።

ኣብዚ ጉዳይ ሕጋዊ ምኽሪ ትደሊ? ሎሚ ብዘይ ምንም ናይ ግዴታ ኣዛርብና፡ 072-2428822።

ዝስዕብ ጽሑፍ ናይ ሓፈሻ ሓበሬታ ጥራይ’ዩ ናይ ሕጊ ምኽሪ ኣይኮነን። ናይ ልዑላዊ ኩነታትካ ዝሰማማዕ ምኽሪ ንምርካብ ኣዛርብና።